Tommie

 

Oons asbakkenras hondtie, Tommie, ik vermoed è-nuumd noar de Engelsen die ze ök de Tommies nuum, gung al vaste veur de deure liggen.

Zien koppie tussen de veurpoten en noar oons umme kieken, zo van, go-j nog niet met? As hij dat deed, et was een hij, dan was er weer wat op komst.

Het leup tegen et ende van de tweede wereldoorlog.

 

Niet veule later dan dat hij doar veur de deure was goan liggen kwaam er vake vliegtugen over zowel uut et westen of uut et oosten Of er worde op de deure bonst deur iene die een berichie over mus breng.

Ik heb nooit begrepen woarumme dat was. Later, mar ik heb er nooit umme dürm te vroagen woarumme dat gebons op de deure was. Toen ik wat dingen bi-j mekare begunne te breien was et mi-j dudelijk dat er dan weer en razzia of wat aanders op komst was. Tegen et ende van de oorlog kwaam er Duutse soldoaten die op de vlucht waarn an de deure umme te kieken of wi-j nog een fietse of aandere vervoersmiddeln hadden. In dezelfde tied, veur mi-j eigenlijk nog niks an de orde tussen goed en kwoad keken wi-j tegen et einde van de oorlog met de hele buurte noar twee vliegtugen die in een luchtgevecht bezig waarn. Gevecht op leem en dood.

Weet gelukkig nog niet welke van de twee braandend noar beneen è-goane was. Ik heb er later ök nooi umme vroagt. Mien breurs die er noadat ien van die vliegtugen neer è-scheuten was en doar direct hen woln, muggen dat niet van mien moe.

Mar hoe lukt et umme jongens in de leeftied van veertien, vieftien joar, doar van zoiets spannends weg te hoaln as de aandere jongens uut de buurte doar hen stoeft. Stiekum waarn mien breurs d’r ök tussen uut è-knepen.

“Moe”, zee iene van mien breurs die doar ök è-west was en er helemoale niet meer andacht dat hij doar niet hen mug,

“d’r lag een vinger met een een trouwring er nog an en toen kwam er iene die scheuf die ring van die vinger en stak die ring in de buze en gooide de vinger weg. Dat vund ik wel zo gemeen”. Wat hij zo gemeen vund weet ik nog niet, woarumme het gung, de vinger of de ring. Oorlogsleed in de neutedop.

 

“Heb ie ök al heurd dat wi-j niet meer bi-j Mensekooop in de schuulkelder hoeft de koomde nach”? Schuulkelder betekende in dit geval een plekke onder de opkamer woar ok nog allerlei ingewekte spuln stun. De buurman kwam dat an mien vader vroagen. Wi-j mussen sinds een paar dagen doar ’s nachts onder de vloere umdat de vluchtende Duutsers hadden è-dreigt de brugge woar wi-j dicht in de buurte woon op te bloazen. De brokstukken kun dan ver genoeg in de rondte vliegen zodat wi-j doar wat van op de kop kun kriegen. Mar de Duutsers die de brugge mussen bewaken waarn al op vlucht è-sloane zonder dat ze de brugge hebt loaten explodeern. Dus doarumme hoefden wi-j niet meer onder de vloere.

De springstof was inmiddels van de brugge haalt en een dag later zag ik dat een peloton Duutse soldoaten of è-voerd worn noar et gemeente huus. De bevrijders waarn dus al dicht in de buurte. Ze hadden inmiddels de boerderi-je van Graads Supèr al plat è-scheuten. Ze hadden heurt dat doar nog Duutse soldoaten in zuln zitten. Nee dus, mar Graads Supèr was wel dood è-scheuten toen hij noar buten leup de Zwarte weg op en vol è-raakt worn. Later worde beweerd dat iene die een hekel of wat dan ök an Graads over die Duutsers tegenover de Engelsen è-leugen had. Dat is volgens mi-j noadien nooit uut è-zöcht.

 

Een dag of wat later kwaam er Engelsen met tanks en gevechtswaagns het dorp in. Groot feest natuurlijk. Bi-j et cafe van Jo Holthuus stun ze onder een kastanjeboom van allelei lekkere ding die wi-j normaal ök niet kregen en zeker in de oorlog niet had hebt, uut te deeln. Ik kreeg een peerd en wagentie van sukela. Mar mus die wel deeln van mien moeder met de rest van de familie. Et peerdtie was mi-j al uut de haanden è-valn en toen was et deeln ök al wat makkelijker.

Dat is wat ik mi-j van de Engelsen kan herinneren. Dat is niet veule mar dat kan ök niet want ik was nog gien vier joar toen dat allemoale gebeurde. Volgens mi-j waar ze ök al rap weer vertröokken. En van de Duutse soldoaten weet ik verder ök niks dan dat et moffen waarn. Wat dat ök mocht wezen. Was er dan verder in de oorlog niks gebeurd in oons dorp? Jawel mar bi-j oons thuus worde doar niet over è-proat,.

 

Later kreeg ik te heurn woarumme mien vader een pose weg è-west was. Hij mus veur de Duutsers warken en schaamde zich er veur dat hij dat è-doane had. Noadien sprak mien vader er nog wel is over, hij mus er veur noar Oostenriek. Een prachtig mooi laand zee hij.Volgens mi-j is dat de ienege keer dat hij in het butenlaand è-west hef. Mien moeder is er later toen ze al weduwe was ök een keer hen è-west saam met heur buurvrouw met een busreize. Ök umdat mien vader doar al è-west was wol zie et ök wel is met maken. Toen ze weer in huus was kwaam er grote verhaaln hoe mooi het doar was. Maar zei ze, ”ik goa doar nooit weer hen”. “Woarumme niet” vreuge wi-j.”Veuls te verre van de kinder of”, was et antwoord.

 

Nee mien vader was gien held in de zin van het woord umme wat heldhafdtigs te doen zo van kiek Marten is. Maar hij pakte wel heel rustig een Engelse soldoat zien geweer of toen die een nog achtergebleven Duutse soldoat die zich wat stiekem gedreug in et vizier kreeg en op die soldoat wol schieten. De Engelse soldoat keek mien va an wat heb ik nöw wan de broekspiepe hang. Mien Vader gaf et geweer weer trugge en zei,: “niet meer en schudde van nee”. De Engelse soldoat hung zien geweer weer over de scholder. De vrede was in oons dorpie in het klein al è-sleuten.

Dat was toen, en wi-j leeft nog steeds in een klein laandtie woar al joaren gien oorlog deur legers uut è-voerd wordt. Geklaag en aandere ding die wi-j belangriek vind hebbe wi-j genög mar vergeleken met aandere laanden bint wi-j barre gelukkig. As de regering now ök nog isprobeert een keer een eerlijke verdeling maakt onder de mensen komp et mischien toch nog een beetie goed.

 

De streupers

 

De streupers Beernd en Gait waarn al een posie in ‘t veld mar gien wild te zien.

Tot Gait wat zag bewegen achter een bossie.

Hij bedacht zich niks legde an en haalde de trekker over.

Ze loopt er noar toe en ja heur, raak. Maar wat is et geval, gien ree of een wild varken of zoiets.

Nee, Gait hef de boswachter neer è-legd. Goeie road is duur.

Beernd keek is in de jaszak van de boswachter en vund doar een dikke portefullie en zee,

“Doar is hij vaste niet eerlijk an è-koom, wij- proat nargens over, saam deeln”. “Wat saam deeln, niks saam deeln. Schiet er zülf mar iene”, zegt Gait. Hij stopt de portemenee die niet zo dikke meer was weer in de zak van de boswachter en zegt teegn Beernd: “Kom op ik goa de plietie eem anoniem woarschouwn. Het geld verdeelt wi-j in twee porties van verschillende grootte. stig procent veur mi-j en dartig procent veur oe ,dat liekt mi-j een eerlijke verdeling”.

Gait had inmiddels bedacht dat Beernd nooit zien mond zul hoaln as hij niks met zul kriegen. “Eerlijke verdeling, mooie eerlijke verdeling, ie twee keer zoveule as ik, dat nuum ik niet eerlijk. En zestig prcent en dartig procent is ok gien honderd procent. Ik kan wel niet zo goed rekenen mar dat kan ik zonder rekenmacine nog wel bekieken”. “Stop eem Beernd die tien prcent heb ik in de portemenee loaten zitten. Ik kun er toch niet alles uut haaln”. En dat bint precies de tien procent van mien deel?” vreug Beernd,” Nee vadertie zo makkelijk kom ie re niet of. Ik wil er minstens tien procent bi-j en dan heb ie nog steeds meer as ikke. En aanders dan wil ik niks en geef ik alles an de plietie deur wat wi-j hier beleefd hebt”. Gait zag wel in dat hij d’r niet onder uut kun en gaf an Beernd wat die wol hebben. Mar veur dat Gait et geld gung teln stak hij zonder dat Beernd dat zag nog gauw een paar briefies van vieftig in de buze. Mar hij had buten Beernd zien oplettendheid è-rekend. Toen Gaait alles è-teld en et verdeeld had, zei Beernd: Mooi bedankt Gait en now nog dat geld wat as weg è-moffeld hebt”, en alles wat as ie doar in de buze è-steuken hebt is veur mi-j begrepen”. De gewapende vrede was è-sleuten.

“Wi-j zult toch noar de pleitie mutten um te zeggen dat de boswachter doar in et veld ligt, die kunt wi-j doar toch niet loaten liggen”. Of heb ie een reden wat wi-j doar in et veld deun”? vreug Gait an Beernd.“Ach jonges dat dut er niet toe klunk et achter heur. Doarumme heb ik mi-j zogenaamd neer loaten schieten. Ik had een kogelvri-j vest an en jullie waarn te hebzuchtig , um goed te kieken”. Gait en Beernd stun stief uut van schrik. Ze wussen uut eerdere ervarings wat er gung gebeurn en gung rustig met noar de plietiecel.